ناهنجاري هاي مادرزادي
ناهنجاري هاي انگشتان دست و پا
شکاف لب (لب شکري )
نمود .جراحي معمولاً در چند هفته اول زندگي انجام مي گيرد .
شکاف کام
باشد .اين ناهنجاري از شکاف لب ،قابل اهميت تر است .زيرا موجب اختلالات تغذيه اي مي شود هنگامي که کودک شير مي خورد ،مقداري شير از سوراخهاي بيني بيرون مي آيد و حتي ممکن است وارد ريه ها گردد .کودک بايستي در حالت نشسته تغذيه شده و قسمت زيادي از پستان وارد دهان گردد و يا پستانک بطري ،بزرگ باشد تا شکاف کام را بپوشاند .با کمي تمرين ،اغلب مادران مي توانند تغذيه کودک خود را با موفقيت انجام دهند .برخي مادران ترجيح مي دهند که با قاشق ،به کودک شير دهند ،زيرا شير دادن از پستان معمولاً مشکل مي باشد .در برخي مراکز با جراحي اين ضايعه را بر طرف مي کنند .
شکاف کام همچنين موجب صداي تو دماغي مي شود .عمل جراحي معمولاً بين 1 تا 1/5 سالگي انجام مي شود و معمولاً نتايج خوبي دارد .
پاچنبري
هيدروسفالي
مقعد بدون سوراخ
با معاينه مي توان فهميد که سوراخ مقعد وجود ندارد .در اين صورت بايستي هر چه سريع تر با يک جراح مشورت نمود .عمل جراحي براي رفع اين اختلال ساده مي باشد مگر در موارد خاص که عمل جراحي وسيع تري را نياز خواهد داشت .
ميکروسفالي
انسداد لوله ي گوارش
انسداد ممکن است بعد از معده باشد .کودک پس از يک يا دو روز بعد از تولد شروع به استفراغ کرده و دفع مدفوع نخواهد داشت و شکم به صورت متسع مي باشد .در اين صورت بايستي هر چه سريع تر با پزشک جراح مشورت نمود .
فيستول (راه ارتباطي داخلي )بين مقعد و واژن
دوره ي نقاهت بيماري
شما ممکن است از طولاني شدن بيماري کودک و شب بيداري ها خسته شده باشيد
کودک نيز از ماندن در بستر،گرفتن داروها و رژيم غذايي محدود خسته شده است در مدت بيماري ،کودک تحت توجه زيادي قرار داشته است و در اين حال از آن فرار مي کند ميزان استراحت و رژيم غذايي که کودک نياز دارد ، بايستي طبق توصيه ي پزشک باشد ؛اما بايستي شما نيز تا حد امکان او را با خواندن کتابهاي عکس دار ،اسباب بازي ،بازي هاي بدون تحرک و ...سرگرم
نماييد .راديو و تلويزيون براي سرگرمي کودک بسيار مفيد است .
در همه وقت بايستي سعي کنيد تا به بيمار کمک کرده و او را مسئول خستگي و غيبت از کارتان ندانيد.هنگامي که بودن تعداد چندي از دوستان بي خطر و مفيد مي باشد مي توان به طور جمعي در ديدن کتاب هاي عکس دار ،بازي کردن جمعي و ...شرکت کرد .مطمئن گرديد که کودک استراحت کافي دارد و فعاليت بيش از حد نداشته باشد .در اين مدت کودک ممکن است هر چيزي از مادر را براي خودش بخواهد ولي بايستي به نرمي با او صحبت کرد و توضيح داد که بايد به خواهر يا برادر يا کارهاي خانه هم توجه کرد .کودک از ماندن در يک اتاق ثابت و بستر ،خسته شده است و بايستي با توصيه ي پزشک ،اجازه ي نشستن در حياط ، بالکن و کنار مادر در آشپزخانه را به او داد.
تشنج
نروند .به جاي اين که سراسيمه به اين طرف و آن طرف بدويد ،در هنگام حمله کنار او بمانيد .دکمه ي لباس هايش را باز کرده و يا آن ها را در آوريد تا بهتربتواند نفش بکشد .پاشيدن آب سرد به صورت کودک ، هيچ کمکي به وضع موجود نخواهد کرد .در هنگام حمله ،از دادن هرگونه مواد خوراکي به او خودداري کنيد .تشنج معمولاً يک دقيقه يا کمي بيشتر طول مي کشد ، اما در صورتي که مورد طولاني ترين به وجود بيايد ،بايستي سريعاً به پزشک مراجعه نمود .در هر مورد پس از ختم تشنج بايستي با پزشک مشورت نمود .
کرتينيسم
باشند .اولين شک در مورد اين بيماري هنگامي است که در چهار يا شش ماهگي لبخند نمي زند ، به مادرش نگاه نمي کند و صورت مات و خواب آلوده اي دارد .در صورت عدم درمان ، منجربه عقب افتادگي ذهني ، صورت خشن زبان بزرگ و قد کوتاه مي شود درمان سريع با هورمون هاي تيروييدي ، وضعيت کودک را بهبود مي بخشد ولي بهبودي سريع کودک نبايستي موجب قطع داروهاي او بشود .پس از درمان ، همه چيز به حالت طبيعي بر مي گردند و کودک فعال و پر نشاط مي شود .در برخي موارد ، بايد تا آخر عمر دارو دريافت شود و والدين نبايستي از اين موضوع ناراحت شوند خوشبختانه داروها به فراواني و به صورت ارزان وجود دارند .
کرتينيسم در مناطق با کمبود يد نظير مناطق کوهستاني شايع بوده و در اين مناطق بسياري از مادران دچار بيماري گواتر و کمبود يد هستند .
استفاده از نمک يددار روش بسيار مطمئن و ارزان جهت پيشگيري از اين گونه بيماري هاي تيروييدي مي باشد .عقب افتادگي هاي خفيف ذهني به علت کمبود يد تقريباً در موارد زيادي وجود دارند .
اختلال شنوايي
به عبارت ديگر ،در کودکي که مي تواند بنشيند ،چهار دست و پا راه برود ، خودش غذا بخورد و با اسباب بازي هايش بازي کند ولي نتواند حرف بزند ، شک به اين وضعيت به وجود مي آيد و شنوايي اش بايستي آزمايش شود . والدين با دقت ، اين اختلال را مي توانند خيلي سريع کشف کنند .آن ها درک مي کنند که کودک به طرف صداي آشنا و يا صداي چيزهاي ديگر مثل موسيقي ، ريختن آب و صداي اتومبيل ها واکنش نشان نمي دهد .هر زمان که چنين حدسي زده شد بايستي به پزشک مراجعه نمود .
با پيشرفت درمان و استفاده از وسايل کمک شنوايي جديد و آموزش کودکان با کاهش شنوايي ،کمک زيادي براي ايجاد يک زندگي طبيعي مي توان صورت
داد .هرچه سريع تر اين اختلال کشف و درمان شروع شود ، بهتر درمان خواهد شد .کودک ممکن است به طور مادرزادي دچار اختلال شنوايي باشد و يا در نتيجه برخي وضعيت هاي پس از تولد ،دچار اين حالت شود . يکي از شايع ترين دلايل اختلال شنوايي ،ترشح مزمن از گوش است که نبايستي نسبت به آن غفلت ورزيد .ناشنوايي ممکن است به صورت ارثي در خانواده
باشد .
آبريزش از دهان
صرع
غش
گرم کاملاً خوب مي شود .
در صورتي که اين حملات به طور مکرر ايجاد شوند و يا دليل خاصي نداشته باشند ، بايد با پزشک مشورت کرد .
کف پاي صاف
اگر اين قوس کف پا پس از به راه افتادن کودک ، تکامل نيافت بايستي با پزشک مشورت نمود .کفش هاي خاص و نرمشهاي خاصي ، مي توانند به اصلاح اين وضعيت ، کمک کنند .
شکستگي
باشد.
در صورت شک به شکستگي ، محل را بايستي به وسيله ي آتل بندي ، بي حرکت نگه داشت و سريعاً کودک را به بيمارستان ، انتقال داد .در اين وضعيت هيچ ماده خوراکي به او ندهيد ،زيرا ممکن است به عمل جراحي و بيهوشي نياز داشته باشد .معمولاً براي اثبات تشخيص ، از عکس راديوگرافي استفاده مي کنند .
آتل را مي توان از اشياء سفت و بلند مثل خط کش ،تکه چوب ، مجله و ... ساخت . آتل نبايد محکم بسته شود و بايستي به اندازه ي کافي بلند باشد تا از حرکات جلوگيري کند .قبل از به کارگيري آتل ،در زير آن مقدار پنبه يا پارچه تميز بگذاريد .
شکستگي مرکب
سردرد
ضربه به سر
بيماري هاي قلبي
اختلالات اکتسابي که عموماً ناشي از تب روماتيسمي مي باشند ، معمولاً در کودکان بالاي پنج سال رخ مي دهند .براي اطلاع بيشتر به چند صفحه ي بعد ، قشمت تب روماتيسمي مراجعه کنيد .
گرمازدگي
در اين وضعيت ،بايستي کودک را در محل خنکي خواباند و مقادير زياد مايعات را به او داد .
دادن کمي نمک نيز ضروري است زيرا مقدار زيادي از نمک بدن را از دست داده اند .دادن شربت آبليمو بسيار دلپذير مي باشد و بايستي چند بار اين نوشيدني را به او خوراند .
هپاتيت
کودک بايد طي بيماري ،در بستر مانده و مايعات زيادي بنوشد .در صورت برگشت اشتها ،غذاي معمولي را بايستي به کودک داد ولي از دادن کره ، غذاهاي چرب و سرخ کرده پرهيز کنيد .
به هر حال براي اطمينان بيشتر و رد ساير بيماري ها ،بايستي حتماً به پزشک مراجعه نمود .نوع ديگر هپاتيت که امروزه تأکيد زيادي جهت پيشگيري از آن ، بوسيله ي واکسن مي گردد و بيماري بسيار خطرناکي مي باشد ، هپاتيت ـ ب نام دارد .ويروس اين نوع بيماري ،بوسيله ي تزريق هاي آلوده ، مقاربت جنسي ، مادر به جنين و تماس زخم با ترشحات فرد آلوده منتقل مي شود .
اين بيماري عوارض بسيار شومي دارد که گاهي منجر به مرگ مي گردد . درمان ندارد و بهترين کار ، پيشگيري بوسيله ي واکسيناسيون به موقع
مي باشد .
فتق
اين وضعيت به علت عدم تکامل کافي ديواره هاي عضلاني شکم مي باشد و در برخي موارد خطرناک است .در صورت مشاهده چنين موردي بايستي به پزشک جراح مراجعه و با تشخيص او ، زمان عمل را تعيين کرد . بعضي فتق ها را بايستي سريعاً جراحي کرد و بعضي ديگر مثل فتق نافي را مدتي صبر مي کنند و پس دو سالگي در صورت عدم بهبود آن را جراحي مي کنند .
سکسکه
در صورت ادامه ي سکسکه و عدم بهبود آن ، بايستي با پزشک مشورت نمود .
خشونت صدا
هيدروسل
آنفلوآنزا
مي باشند .اين بيماري به سرعت از فردي به فرد ديگر از طريق سرفه و عطسه منتقل مي شود .دوره ي کمون بيماري يک تا دو روز مي باشد . درمان شامل استراحت در بستر و کنترل تب با داروهاي تب بر و درمان سرفه با استنشاق بخار گرم يا شربت ضد سرفه مي باشد .اين بيماري درمان خاصي را براي ويروس لازم ندارد .
بهره هوشي
يرقان
کجي زانو (پا پرانتزي )
انسداد مجراي اشکي
مسهل
لوسمي
شود .کشف داروهاي جديد تا حدي اميدوار کننده هستند ولي عوارض و مرگ و مير به نوع لوسمي و شدت آن بستگي دارد .
لنگيدن
مننژيت
مونگولي
متفاوت است .مونگولي ،به علت اختلال در ساختار ژني يا کروموزومي به وجود مي آيد و در فرزندان مادران مسن ،شايع تر است .درجه ي عقب افتادگي ذهني متفاوت بوده ولي هميشه وجود و احتياج به آموزش خاصي
دارد .احتمال اينکه فرزندان بعدي هم مونگولي داشته باشند وجود دارد و در صورت به دنيا آوردن اولين کودک با مونگولي ،بايستي زن و شوهر تحت آزمايشاتي قرار گيرند .
بيماري حرکت
خونريزي از بيني
نيست .خونريزي از بيني ممکن است به علت ضربه ،فشار دادن بيني و بدون هيچ دليل خاصي ايجاد شود .
کودک بايستي در صورت بروز اين حالت نشسته و سرش را به عقب خم نمايد و چند دقيقه روي بيني اش فشار وارد نمايد .به آرامي فشار انگشت روي بيني را کاهش داده تا
لخته ي خون تشکيل شده ، کنده نشود .گذاشتن کيسه ي يخ روي بيني به بند آوردن خون کمک مي کند .در صورتي که کودک ، اختلال خوني نظير هموفيلي داشته باشد ،ممکن است خونريزي از بيني به زودي قطع نشده و احتياج به مراجعه به بيمارستان وجود دارد در صورتي که خونريزي از بيني به آساني قطع نشده و يا به طور اتفاق افتد ،بايستي به متخصص گوش و حلق و بيني مراجعه نمود .
چاقي
کودکان چاق استعداد بيشتري براي عفونت ها نظير برونشيت دارند و بالغين چاق ،استعداد بيشتري براي بيماري هاي قلبي و فشار خون دارند . بنابراين ، جلوگيري از اين وضعيت بايستي از زمان کودکي آغاز شود . کودک ممکن است به خاطر فشار مادر و يا ناراحتي از موضوعات مختلف ، غذاي بيشتري بخورد ولي اين موارد منجر به ناراحتي هاي بيشتري در آينده خواهند شد زيرا با خوردن زياد ، چاقي عارض شده و بقيه او را مسخره مي کنند .چاقي معمولاً تا حدي ارثي بوده و در چنين خانواده هايي ، والدين بايستي به دقت مراقب پرخوري کودک باشند .برخي کودکان فقط دوست دارند که غذا بخورند ولي هيچگونه فعاليت و يا بازي را انجام ندهند . به ندرت چاقي ممکن است به علت اختلالات غددي باشد .
رژيم غذايي را مي توان به وسيله ي توقف غذاهايي مانند نان ، بيسکويت ، کيک ، قند ،
سيب زميني ، چيپس ، برنج و غذاهاي سرخ کرده ، تصحيح و تعديل نمود . به کودک نبايستي اجازه ي خوردن شيريني و شکلات و تنقلات پر انرژي را بجز در موارد خاص بدهيد .کودک را بايد به خوردن ميوه جات ،سبزيجات ، سالاد و گوشت سفيد تشويق بنماييد .
سينه کبوتري
انگشت کبوتري
شکم برجسته
نيز در اين زمان به خوبي متکامل نشده و شکم بر آمده اي که بر وضعيت ستون مهره ها نيز اثر مي گذارد ، نيز وجود دارد .اين وضعيت به تدريج با رشد کودک و قوي تر شدن عضلات شکمي ،از بين خواهد رفت .در صورتي که شکم ، بيش از حد برجسته باشد ،بايستي با پزشک مشورت نمود . شکم برجسته ممکن است ناشي از نفخ ، سوء تغذيه ، بزرگي کبد يا ضعف عضلات شکمي يا کمري باشد .
هاري
آسيب هاي ناشي از اشعه
تب روماتيسمي
در اين بيماري ، تب ، درد يا تورم مفاصل که خفيف يا شديد است ،وجود دارد . درد و تورم از مفصل به مفصل ديگر مهاجرت کرده و دو تا سه روز طول مي کشد .شايع ترين مفاصل درگير شامل مچ دست ،آرنج ، زانو و مچ پا مي باشند .خطر بيماري در حقيقت به علت درگيري قلب مي باشد که در اين صورت ، کودک بسيار بي حال و رنگ پريده به نظر مي رسد و نبض و تنفس سريعي دارد .او ممکن است ورم صورت يا کل بدن را داشته باشد .به عبارت ديگر ،اين بيماري مي تواند خفيف و فقط به صورت دردگذرا نباشد ، ولي همين بيماري خفيف ممکن است قلب را متأثر سازد که بعداً با معاينه قلبي مي توان عوارض آن را دريافت .هر کودک با درد مفاصل ،تب مختصر و خستگي ، بايستي از نظر تب
روماتيسمي بررسي شود .بهنگام درگيري قلب ،خطر ايجاد عوارض قلبي براي هميشه وجود دارد .هنگامي که قلب درگير مي شود ، درمان بايستي به صورت طولاني بوده و تحت بررسي دقيق متخصص قلب يا اطفال باشد . حملات بيماري به طور مکرر ممکن است قلب را بيشتر در معرض اختلال قرار دهند ،حتي اگر قبلاً درگيري قلبي وجود نداشته باشد .عود تب روماتيسمي را مي توان بوسيله ي دادن پني سيلين تزريقي هر ماه يکي براي چند سال ،جلوگيري کرد و اين درمان و پيشگيري را بايستي زير نظر پزشک صورت داد .
درمان کافي و مناسب گلو درد از تب روماتيسمي جلوگيري خواهد کرد و بنابراين مي توان گفت که يک بيماري قابل پيشگيري مي باشد .کودک با تب روماتيسمي ، نياز به استراحت طولاني مدت دارد .هرگونه تلاش جهت آرامش و مشغول کردن او با اسباب بازي و کتابهاي عکس دار ، بايد صورت گيرد .از آنجايي که بايستي چندين هفته از مدرسه رفتن او جلوگيري شود، توجهات خاصي را براي تدريس دروس او طي دوران نقاهت بيماري در خانه ، اعمال نمود و بنابراين پس از برگشتن به مدرسه ،مشکلي نخواهد داشت .
راشيتيسم
مي گردد پاها ،کماني شده و انتهاي استخوان هاي ساعد ، پهن مي گردند . در دو طرف جناغ برآمدگي لمس خواهد شد که به آن تسبيح راشيتيسم
مي گويند.
اغلب شيرخشک ها حاوي ويتامين د هستند .قطره هاي مولتي ويتامين همچنين حاوي اين ماده هستند .از تجويز بيش از حد ويتامين د براي کودک بايستي پرهيز نمود و قطره مولتي ويتامين و ساير داروهاي حاوي اين ماده بايستي طبق پزشک داده شود .
سينوزيت
راه رفتن در خواب
نيست.اغلب موارد ،بدون هيچ مسئله اي به رختخواب باز مي گردد .گاهي ضرورت دارد تا او را به رختخواب هدايت کنيم کودک هيچ خاطره اي را از اين مورد در صبح روز بعد ،نخواهد داشت .گاهي ممکن است به علت زمين خوردن ،حادثه اي براي کودک به وجود بيايد .کودکي که در خواب راه مي رود نبايستي در بالکن يا نزديک پنجره خوابانده شود .
دررفتگي مفاصل
به هرحال بايستي خانواده ها توجه داشته باشند که حتي براي ضرب ديدگي و در رفتگي مفاصل بايستي حتماً به پزشک مراجعه نمود و از رفتن نزد شکسته بندهاي محلي به شدت پرهيز کرد .
اجسام بلع شده
عرق کردن
سربرخي کودکان مقدار زيادي عرق کرده و مادران را دلواپس مي کند ولي مورد نگراني وجود ندارد .
به ندرت ،تعريق در سر ممکن است به علت راشيتيسم باشد ولي در اين صورت علايم ديگر آن بايستي به وجود داشته باشند .در صورت تعريق زياد ، کودک بايستي به طور مکرر حمام شود ،و گرنه باقي مانده هاي عرق موجب ايجاد بوي بد خواهد شد .
تورم غدد لنفاوي
گاهي ، بزرگي غدد لنفاوي ممکن است به علت بيماري هاي خطرناک تر مثل سل يا سرطان هاي مختلف باشد .
کمبود کلسيم
يا مکرر باشد .زنان حامله ممکن است به علت نياز بيش از حد جنين در حال رشد دچار اين وضعيت مي تواند بشوند .در نوزادان به علت اختلال عملکرد غددي ،اين وضعيت به وجود آيد . کودکاني که با بطري تغذيه مي شوند ، ممکن است در چهارمين يا پنجمين روز زندگي دچار کمبود کلسيم بشوند ،زيرا در شير گاو فسفات زيادي وجود دارد و افزايش فسفات در غذا موجب کاهش جذب کلسيم مي شود .اين وضعيت در کودکاني که از شير مادر تغذيه مي کنند ،ايجاد نمي شود ،زيرا تعادل مناسبي بين کلسيم و فسفات ، در شير مادر وجود دارد .
برفک دهان
سوراخ ادراري کوچک
متوجه ناراحتي و گريه ي او به هنگام ادرار کردن بشوند .اقدام خاصي ضرورت ندارد تا بدون اطلاع پزشک خودتان دست به اقدام کاري بزنيد ،زيرا دستکاري هاي بيجا موجب عفونت و التهاب شده و وضعيت را بدتر مي کنند . سوراخ نوک آلت به تدريج تا 6 ماهگي بزرگ تر و اين وضعيت رفع مي شود .
عدم هوشياري
بيضه هاي نزول کرده (نهان خايگي )
را معاينه نمايند .
ترشح از واژن
عفونت با کرم هاي نخي شکل ممکن است همچنين باعث التهاب و ترشح از واژن گردد .کاحساس سوزش فرج و واژن را مي توان با نشاندن کودک براي مدتي در وان يا تشت آب گرم ، همراه با مواد ضد عفوني کننده ، تسکين داد . لباس هاي زير کودک بايستي مرتب تعويض شده و به خوبي شسته شوند .حمام گرفتن کودک به طور مکرر توصيه مي شود . در صورت ادامه ترشح و التهاب ، بايستي به پزشک ، مراجعه نمود .
دارو دادن
اگر به دهان کودک ،قاشقي را نزديک کنيد ،آن ها خود بخود دهانشان را باز مي کنند و در اين حال ،سريعاً بايستي دارو را به ايشان داد .
شربت ها ،داروهاي قابل اطميناني بوده و فقط بايستي مواظب باشيد تا اندازه ي قاشق را درست انتخاب کرده باشيد .
بلعيدن قرص براي کودک کوچک تر از 4 تا 5 سال غير ممکن است و در صورتي که قرص در آب حل نمي شود آن را لاي موادي نظير موز ، کيک و ...گذاشته و با مايع و آب ميوه به کودک بخورانيد .
پانسمان نمودن زخم
در صورتي که خونريزي شديد وجود داشت و يا زخم آلوده و وسيع بود ، بايستي به پزشک يا مراکز درماني مراجعه نمود .
جعبه هاي کمک هاي اوليه
ليست وسايل مفيد
پنبه ـ گاز استريل ـ باند به اندازه هاي مختلف ـ محلول هاي ضد عفوني کننده ـ شربت تب بر ـ قطره هاي دل درد ـ محلول کالامين ـ قطره هاي ضد احتقان بيني ـ يک جفت تيغ و قيچي کودک براي بريدن باند يا گاز مفيد مي باشد .مواظب باشيد که اين جعبه را در محلي دور از دسترس کودک ولي در دسترس خودتان قرار دهيد .موارد ديگر را مي توان با توجه به شرايط محيط و خانواده و با توجه به توصيه هاي پزشک ،مخصوصاً هنگام مسافرت ، به اين جعبه کمک هاي اوليه ، اضافه نماييد .
منبع:کتاب شما و فرزندانتان
----------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------
نوزادان طبیعی
95ـ90% نوزادان با سن جنینی 42ـ37 هفته متولد میشوند و بسیاری از آن ها از سلامتی هنگام تولد برخوردارند، با این حال همه نوزادان پس از تولد باید مورد معاینه و بررسی قرار گیرند زیرا ممكن است در نگاه و بررسی كلی، بسیاری از مسائل و مشكلات مورد توجه قرار نگرفته ودر آینده بر رشد و تكامل نوزاد، تاثیر نامطلوب بجا گذارند.
میانگین وزن نوزاد تازه متولد شده 4/3 كیلوگرم میباشد كه وزن پسران اندكی بیش از وزن دختران است. حدود 95% نوزادان طبیعی متولد شده در موعد مقرّر بین 6/4-5/2 كیلوگرم وزن دارند. متوسط قد 50 سانتی متر میباشد كه تقریبا 95% نوزادان بین 55-45 سانتیمتر قد دارند. میانگین اندازه دور سر حدود 35 cm است كه بین cm2/37-6/32 متغیر میباشد.
تشخیص عوارضی مانند كاتاراكت (آب مروارید) مادرزادی، شكاف كام، فتق مغبنی، قرار نداشتن بیضه ها در كیسه بیضه، هیپوسپادیاس (قرار گرفتن سوراخ مجرای ادرار در محل غیر طبیعی روی آلت تناسلی)، دررفتگی مادرزادی مفصل ران، اندازه گیری دور سر، قد و وزن و بررسی وضعیت قلب و ریه ها و اندام های دیگر به دقت و حوصله نیاز دارد.
بهتر است نوزاد بلافاصله پس از تولد و هم چنین در 24 ساعت اول زندگی معاینه و بررسی شود و آموزش های ضروری از نظر چگونگی تغذیه نوزاد، دفع مكونیوم و مراقبت به لحاظ درجه حرارت محیط شستشو و استحمام و پیدایش زردی، به مادران ارائه شود.
زردی نوزاد
یرقان دوره نوزادی یكی از مسائل شایع میباشد كه درصد قابل توجهی از نوزادان به شكل های فیزیولوژیك و پاتولوژیك آن مبتلا میشوند. یرقان فیزیولوژیك معمولا از پایان روز دوم زندگی شروع و در روزهای چهارم و پنجم به حداكثر مقدار خود میرسد و سپس به تدریج كاهش مییابد.
بطور كلی میزان بیلیروبین كمتر از 12 میلی گرم درصد میلی لیتر خون در نوزادان با سن جنینی طبیعی و بیلیروبین كمتر از 14 میلی گرم درصد میلی لیتر خون در نوزادان نارس، یرقان فیزیولوژیك نامیده میشود. در صورتی كه مقدار بیلیروبین از مقادیر یاد شده برای نوزادان طبیعی و نارس تجاوز كند، یرقان پاتولوژیك محسوب میشود. ضمن توجه به علائم بالینی و آزمایشگاهی نوزادان مبتلا به یرقان، برای تشخیص علل و عوامل موثر بر آن، در صورت مشاهده هر یك از موارد زیر، اتخاذ تصمیم فوری ضروری میباشد:
1) یرقانی كه در 24 ساعت اول زندگی شروع شود
2) افزایش بیلیروبین، از 5 میلی گرم درصد میلی لیتر در 24 ساعت تجاوز كند
3) بیلیروبین از 12 میلی گرم در نوزادان طبیعی و 14 میلی گرم در نوزادان نارس تجاوز كند
4) یرقان در نوزادان طبیعی، بیش از یك هفته و در نوزادان نارس بیشتر از دو هفته، به طول انجامد.
علل و عواملی كه به تولید بیش از حد معمول بیلیروبین در نوزادان منجر میشوند
1) ناسازگاری گروه های خونی مادر و جنین كه عمدتا شامل ناسازگاری Rh و ABO و گروه های فرعی است
2) اختلالات ژنتیكی (اختلالات آنزیمی نظیر اسفروسیتوز مادرزادی) و هموگلوبینوپاتی ها نظیر آلفا و بتا تالاسمی و گالاكتوزمی
3) همولیز گلبول های قرمز خون مانند مصرف بیش از حد ویتامینK
4) هماتوم و خونریزی های داخلی
5) انسدادهای مكانیكی منجربه اختلال در گردش كبدی ـ روده ای ترشحات صفراوی. در مواردی نیز عواملی نظیر كم شدن جذب كبدی بیلیروبین، كمبود مادرزادی بعضی از آنزیم های ضروری، مصرف داروها، اختلال در انتقال بیلیروبین مستقیم از كبد، انسداد مجاری صفراوی، عفونت دوران جنینی نوزاد، عفونت های پس از تولد و بعضی از بیماری های خاص ممكن است به زردی نوزاد منجر شود.
هدف از اشاره به عوامل متعدد ایجاد كننده زردی نوزادان، بیشتر جلب توجه دانشجویان به حساسیت مسئله است و این حساسیت ها را میتوان به شرح زیر خلاصه كرد
1) یرقان نوزاد در صورت عدم توجه و رسیدگی، ممكن است به عوارض و خطراتی مانند مرگ و عقب ماندگی ذهنی و حركتی غیرقابل درمان منجر شود.
2) افتراق میان یرقان فیزیولوژیك و پاتولوژیك همیشه به سادگی امكان پذیر نیست.
3) لحظات و دقایق در تصمیم گیری به منظور اقدام مناسب برای نوزاد مبتلا به یرقان پاتولوژیك، بسیار سرنوشت ساز هستند.
4) همه موارد یرقان های نوزادی را نمیتوان با سازگاری Rh و گروه های خونی، توجیه كرد. یافتن علل و عوامل دیگر یرقان ها از اهمیت برخوردار است.
5) در مواردی میتوان قبل از زایمان و بعد از زایمان با اقداماتی از پیدایش و افزایش پاتولوژیك بیلیروبین پیشگیری نمود.
معاینه و مراقبت از نوزاد تازه متولد شده
نوزاد بلافاصله پس از تولد باید در اطاق زایمان و یا در مواردی در اتاق عمل، مورد معاینه قرار گیرد. تشخیص ناهنجاری های مادرزادی، آسیب های هنگام تولد و اختلالات و نارسایی های قلبی و تنفسی كه مانع از تطابق نوزاد با زندگی خارج رحمی میگردند از اهداف مهم معاینه نوزاد در این مرحله به شمار میرود و پس از كسب اطمینان اولیه از در معرض خطر فوری نبودن نوزاد، معاینه كاملتر در اتاق نوزادان انجام میگیرد. معاینه اولیه و معاینه در اتاق نوزادان باید تحت پوشش منبع گرمایی انجام گیرد، آنچنانكه مانع كاهش درجه حرارت بدن نوزاد شود. كاهش درجه حرارت محیط و بدن نوزاد ممكن است سلامتی نوزاد را بطور جدی به خطر اندازد.
نوزاد در طی روزهای اول پس از تولد باید تحت مراقبت بوده و پیدایش هرگونه تغییر در وضعیت وی پیگیری شود. آموزش بهداشت برای تغذیه نوزاد از شیر مادر، مراقبت از درجه حرارت منزل برای نگهداری نوزاد، توجه به پیدایش یرقان و پیگیری مراقبت های دوره ای، از برنامه هایی است كه قبل از ترخیص مادر و نوزاد باید برنامه ریزی و اجرا شود.
معاینه در اتاق زایمان
توجه فوری به رنگ پوست نوزاد بسیار مهم است. زیرا ممكن است نوزاد به علت ناهنجاری های قلبی و یا ریوی، دچار سیانوز عمومی (كبودی عمومی رنگ پوست) بوده و نیاز به اقدام سریع و جدی داشته باشد. در مواردی نوزادان طبیعی، سیانوز زودگذر انتهاها دارند كه معمولا در دقایق اول زندگی بر طرف میشود. رنگ پریدگی شدید نوزاد ممكن است ناشی از كم خونی یا آسفیكسی (خفگی) باشد كه نیاز به اقدام جدی دارد. آغشته بودن پوست نوزاد به مكونیوم، نیز در مواردی هشدار دهنده بوده و دقت در چگونگی زایمان و معاینه كامل وضعیت قلب و ریه نوزاد را اقتضا میكند.
در كنار توجه به وضعیت قلب و ریه ها در اتاق زایمان، ملاحظه ضایعات مادرزادی مانند ضایعات لوله عصبی، شكاف لب و كام، اختلالات جدار شكم، ناهنجاری های استخوانی، ناهنجاری های دستگاه تناسلی خارجی و باز بودن مجرای مقعد باید مورد توجه قرار گیرد.
آسیب های هنگام زایمان نظیر بی حركتی بازو و ساعد به علت فلج Erb (كشش اعصاب شبكه بازویی) و صدمه به شبكه بازویی، شكستگی استخوان ترقوه، بازو و دررفتگی شانه و احتمال ضایعه عصب فرنیك در معاینات اتاق زایمان با دقت باید بررسی شوند.
معاینه در اتاق نوزادان
پس از معاینه اولیه، باید یك بررسی دقیق تر در 12 ساعت اول تولد انجام شود. اندازه گیری دور سر و دور سینه و طول قد و ثبت درجه حرارت و تعداد ضربان قلب و تنفس باید انجام شود.
زردی، محتمل ترین تغییر در رنگ پوست است كه در معاینه دوم مشخص میشود. علاوه براین، سیانوز و رنگ پریدگی، باید دو باره بررسی شوند. نوزاد باید دقیقا از نظر وجود همانژیوم، خال های پوستی رنگی و بدون رنگ، و لكه های پوستی بررسی شود.
جمجمه باید از نظر روی هم قرار گرفتن شكاف ها، باز بودن شكاف ها، تورم زیر پوست سر جنین و خون مردگی، بررسی شود. چشم ها باید معاینه شوند. تقریبا 40% نوزادان، مبتلا به خونریزی ملتحمه یا شبكیه میباشند كه در معاینه مشخص میشود. وجود رفلكس نوری باید ثبت شود. اندازه مردمك و واكنش به نور و وجود كاتاراكت و اندازه كره چشم (از نظر میكروفتالمی) باید بررسی شود. در صورت نوزاد باید بدنبال شواهدی از اختلالاتی مانند تریزومی ها و كرتینیسم بود. بررسی تقارن اجزای صورت از نظر رد صدمات احتمالی عصب صورتی (فاسیال) پس از زایمان های سخت یا زایمان با فورسپس اهمیت دارد.
ناهنجاری گوش ها ممكن است نشاندهنده اختلال كلیوی همراه باشد، اما اغلب خانوادگی بوده و فقط از نظر زیبایی اهمیت دارد. وجود یا عدم وجود غضروف در لاله گوش برای تعیین سن جنین كاربرد دارد.
كام نرم و سخت را باید با استفاده از یك انگشت و منبع نوری مستقیم، از نظر شكاف كام، بررسی نمود. اندازه زبان برای حفره دهان باید مناسب باشد. زبان بزرگتر از حد مناسب، شك به همانژیوم و یا لنفانژیوم را بر میانگیزد. زبان بزرگ در كرتینیسم با علائم دیگری همراه است.
در معاینه گردن، هر استخوان ترقوه، باید از نظر شكستگی معاینه شود. یك رفلكس موروی غیر قرینه، معمولا شك بالینی به شكستگی ترقوه را مطرح میكند كه در لمس مشخص میشود.
ریه ها و قلب، مجددا، اما با توجه بیشتر به یافته های بدست آمده در زمان تولد بخصوص سوفل های قلبی یا صداهای اضافی و نبضها، معاینه میشوند. كیفیت ضعیف یا كاهش یافته نبضها، نشاندهنده برون ده ناكافی قلبی است. فقدان نبض های فمورال (رانی) همراه با كوآركتاسیون آئورت میباشد و نبض های فمورال قوی نیز میتوانند نشاندهنده بیماری مادرزادی قلبی باشند. معاینه شكم نیز برای رد وجود توده دو باره انجام میشود.
معاینه دستگاه تناسلی شواهد بیشتری برای تعیین سن حاملگی بدست میدهد. نوزادان پسر باید از نظر هیپوسپادیاس، موقعیت بیضه ها و رد فتق مغبنی (اینگوینال) یا هیدروسل معاینه شوند. اغلب نوزادان دختر دارای ترشحات مهبلی (واژینال) در هفته اول زندگی میباشند كه گاهی ممكن است به دنبال قطع هورمون های مادری تبدیل به ترشحات خونی شود. در صورت بزرگ بودن تاجك (كلیتوریس) باید به سندرم آدرنوژنیتال شك نمود و بررسی كاملی برای رد یا تایید این تشخیص كه خطرات تهدیدكننده زندگی دارد، انجام شود.
اندام های هر نوزاد باید از نظر اختلالات ساختمانی مانند دررفتگی مادرزادی مفصل ران، پای چماقی و اختلالات عصبی بررسی شود.
پس از معاینه اولیه در اتاق زایمان یا اتاق نوزادان، سن حاملگی برای هر نوزاد باید تعیین شود كه چهار روش برای تخمین سن حاملگی وجود دارد: معیارهای فیزیكی، معاینه عصبی، تركیب معاینه فیزیكی وعصبی و معاینه عدسی چشم ها.
دوره انتقالی
در طی مراحل انتهایی زایمان، ضربان قلب نوزاد بطور طبیعی، بین 140-120 بار در دقیقه متغیر است. پس از زایمان، افزایش سریعی در ضربان قلب تا حد 180-160 بار در دقیقه روی میدهد كه 15-10 دقیقه طول میكشد و به تدریج طی 30 دقیقه افت كرده و به 120-100 بار در دقیقه میرسد.
در طی 15 دقیقه اول زندگی، تنفس نامنظم است و اوج تعداد تنفس بین 60 تا 80 بار در دقیقه میباشد. همزمان با این تغییرات در ضربان قلب و تعداد تنفس، نوزاد هوشیار بوده و واكنش هایی مانند حركات سر از یك سمت به سمت دیگر، گریه كردن و لرزش نشان میدهد. این تغییرات همراه با كاهش درجه حرارت بدن، افزایش فعالیت حركتی و افزایش تونیسیته عضلانی میباشد.
در نوزاد طبیعی، پس از دوره اولیه واكنش نشان دادن، یك دوره عدم پاسخ و سپس دوره دوم واكنش پذیری دیده میشود. دوره اولیه واكنش پذیری 15 تا 20 دقیقه طول میكشد. تظاهرات گوارشی این دوره عبارتند از: پیدایش صداهای روده، دفع مكونیوم و تولید بزاق، كه همگی نتیجه تحریك پاراسمپاتیك در طی این دوره میباشند. این دوره اولیه 20ـ15 دقیقه ای در نوزادان طبیعی كه زایمان مشكلی را گذرانده اند و در نوزادان بیمار و نوزادان نارس، طولانی تر میشود.
پس از این دوره اولیه واكنش پذیری، نوزاد میخوابد و یا كاهش قابل ملاحظه ای در فعالیت حركتی وی دیده میشود. ضربان قلب به 120ـ100 بار در دقیقه افت میكند و نوزاد نسبتا پاسخ ناپذیر میشود. این دوره پاسخ ناپذیری كه اغلب همراه با خواب است، 60 تا 100 دقیقه طول میكشد و سپس دوره دوم واكنش پذیری رخ میدهد كه از 10 دقیقه تا چند ساعت طول میكشد. دوره هایی از افزایش تعداد ضربان قلب و تعداد تنفس همراه با تغییراتی در تونیسیته عضلانی، رنگ پوست و تولید ترشحات، مشاهده میشود. مكونیوم، معمولا در طی دوره دوم، دفع میشود. اطلاع از تغییرات طبیعی در طی دوره انتقال، باعث شناخت زودرس نوزادی كه تطابق خارج رحمی طبیعی برقرار نكرده، میشود.
غربالگری دوره نوزادی: (در ایران به صورت معمول و روتین انجام نمیشود)
غربالگری دوره نوزادی معمولا جهت تشخیص اختلالات متابولیك مادرزادی فنیل كتونوری و هیپوتیروئیدی، انجام میشود. دلایل انجام این بررسی عبارتند از:
1) این وضعیت ها در صورت عدم تشخیص زودرس و درمان، منجر به ناتوانی های دائمی یادگیری شده و ممكن است باعث شوند فرد هرگز قادر به زندگی مستقل نباشد و از رشد و تكامل طبیعی باز ماند.
2) با تشخیص زودرس و درمان مناسب، تقریبا تمام كودكان مبتلا، میتوانند دارای رشد و تكامل طبیعی عصبی باشند.
3) زمانی كه فنیل كتونوری و هیپوتیروئیدی به صورت بالینی ظاهر شوند، آسیب مغزی قبلا ایجاد شده است.
4) هر دو آزمایش، بسیار حساس و دقیق میباشند. یعنی این تست ها ندرتا در كودكان واقعا طبیعی، مثبت میشوند و تقریبا همیشه در نوزادان واقعا غیر طبیعی، مثبت میشوند.
5) شیوع فنیل كتونوری حدود یك در هر 6 هزار تولد و شیوع هیپوتیروئیدی حدود یك در هر 3 هزار تولد زنده میباشد. بنابراین هیچ یك بسیار نادر نمیباشند.
6) هزینه غربالگری برای هر مورد بسیار كمتر از هزینه مراقبت از یك كودك بیمار تشخیص داده نشده یا دیر تشخیص داده شده، میباشد.
خلاصه
حدود 95% نوزادان بین 37 تا 42 هفته حاملگی متولد شده و اغلب آنان طبیعی میباشند ولی همه نوزادان باید بطور كامل بررسی شوند. میتوان معاینه اولیه نوزاد را در اتاق زایمان و معاینه بعدی را در12 ساعت اول تولد انجام داد. آزمایشات غربالگری رایج در دوره نوزادی، آزمایش های تشخیص فنیل كتونوری و هیپوتیروئیدی میباشند.
زردی فیزیولوژیك معمولا از روز دوم تولد شروع میشود و به علت افزایش تولید بیلیروبین و عدم تكامل متابولیسم كبدی میباشد. در صورتی كه میزان بیلیروبین از 12 میلی گرم درصد میلی لیتر خون در نوزادان طبیعی و 14 میلی گرم درصد میلی لیتر خون در نوزادان نارس، بیشتر باشد، یرقان پاتولوژیك محسوب میشود. در صورتی كه زردی در 24 ساعت اول زندگی شروع شده یا افزایش بیلیروبین از 5 میلی گرم درصد میلی لیتر در 24 ساعت تجاوز كند یا زردی بیش از یك هفته در نوزادان طبیعی و بیش از 2 هفته در نوزادان نارس به طول انجامد و یا میزان بیلیروبین در حد پاتولوژیك باشد، باید اقدامات فوری جهت كاهش میزان بیلیروبین انجام گیرد.
در دوره انتقالی كه پس از زایمان میباشد، اتفاقات زمان زایمان و بلافاصله پس از آن موجب تغییراتی در ضربان قلب، رنگ پوست، تنفس، فعالیت حركتی، عملكرد گوارشی و دمای بدن، میشود. با این تغییرات باید كاملا آشنا بود تا بتوان حالات طبیعی را از غیر طبیعی در معاینه نوزاد افتراق داد. معاینه نوزادان باید در شرایط مناسب و گرمای كافی انجام شده و كلیه اندام ها و دستگاه های بدن نوزاد مورد معاینه فیزیكی دقیق قرار گیرد.


